کتاب شجرة الطب

کتاب شجرة الطب از آثار ارزشمند پزشکی دوره اسلامی، تألیف احمد بن محمد حیاتی قریشی، رئیس اطبای شام در قرن دهم هجری است. این اثر با شیوه‌ای نوآورانه و در قالب شجره‌نویسی (درختواره علمی)، مهم‌ترین مبانی طب سنتی را به‌صورت طبقه‌بندی‌شده، شاخه‌به‌شاخه و با ساختاری منظم ارائه می‌کند؛ روشی که یادگیری و مرور مفاهیم را برای دانشجویان و پژوهشگران آسان‌تر می‌سازد.

مؤلف در این کتاب از مباحث پایه‌ای مانند امور طبیعی، مزاج‌ها، اخلاط چهارگانه (دم، صفرا، بلغم و سودا) آغاز کرده و سپس به بررسی ویژگی‌های ظاهری انسان مانند رنگ مو، رنگ چشم، وضعیت دندان‌ها، چاقی و لاغری، اعتدال بدن و نشانه‌های مزاجی می‌پردازد. در ادامه نیز مباحثی درباره اعراض نفسانی، بیماری‌های اندام‌های مختلف بدن و در پایان، ورم‌ها و تقسیم‌بندی آن‌ها را مطرح می‌کند.

نسخه حاضر به‌صورت چاپ تصویری (فاکسیمیله) از روی نسخه خطی کتابخانه احمد سوم استانبول (شماره ۲۰۴۵) منتشر شده و با چاپ رنگی و کیفیت مناسب، امکان مطالعه مستقیم نسخه‌ای نزدیک به دست‌نوشته اصلی را برای علاقه‌مندان فراهم می‌سازد. این ویژگی، کتاب را علاوه بر ارزش آموزشی، به منبعی مهم برای پژوهشگران تاریخ پزشکی و نسخه‌شناسی تبدیل کرده است.

از آنجا که متن کتاب به زبان عربی است، مطالعه آن بیشتر برای متخصصان، پژوهشگران، دانشجویان طب ایرانی و علاقه‌مندان به متون اصیل پزشکی تمدن اسلامی توصیه می‌شود.